X
تبلیغات
مقالات دامپزشكي
 
مقالات دامپزشكي و دامپروري
 

English Title: Molecular surveillance of tick-borne diseases in Iranian small ruminants.
Personal Authors: Sparagano, O. A. E., Spitalska, E., Namavari, M. M., Hosseini, M. H., Fazlolah Shad-del, Amrabadi, O. R.
Author Affiliation: School of Agriculture, Food and Rural Development, University of Newcastle, Newcastle-upon-Tyne, NE1 7RU, UK.
Document Title: Small Ruminant Research, 2005 (Vol. 57) (No. 2/3) 245-248

Abstract:

Tick-borne diseases in small ruminants are common in temperate, subtropical and tropical countries and lead to meat and milk production losses with some diseases being zoonotic as well. However, compared to tick-borne diseases in cattle, very little is known about the pathogens and no existing molecular method allows a species-specific detection without cross-reaction for tick-borne pathogens in sheep and goats. In our study, we monitored 100 sheep and collected 89 ticks on these animals from seven different Iranian regions. The molecular surveillance of tick-borne diseases was based on polymerase chain reaction (PCR) amplification of the 16S and 18S rRNA genes. For bacteria, PCR was positive for 29.0% of blood samples and 25.8% for ticks, whereas for protozoa, PCR was positive for 76.0% and 59.5% of blood and tick samples, respectively. 93.1% and 82.6% of the bacteria-positive blood and tick samples were also positive for Piroplasmida (Theileria and Babesia spp.) showing the opportunist behaviour of these bacteria. Sequencing results showed that sheep were infected with Anaplasma ovis and Theileria lestoquardi, and ticks from these sheep were infected with Ehrlichia ovina, Theileria lestoquardi and Theileria spp.


Publisher: Elsevier

  نوشته شده در  دوشنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1386ساعت 14:36  توسط دكتر اميدرضا امرآبادي  | 

Epidémiol. et santé anim., 2004, 45, 73-75 Screening tick-borne diseases in sheep

SCREENING TICK-BORNE DISEASES IN SHEEP

Olivier Sparagano1, Eva Spitalska1,2, Mohammad M. Namavari1,3,Mohammad H. Hosseini 3, Fazlolah Shad-del4,Atefeh Seghatoleslam5 and Omid R. Amrabadi6 RESUME : Sept groupes de moutons furent suivis en Iran. Des échantillons sanguins et des tiques furent récoltés pendant l’été 2003. Vingt neuf pour cent des moutons apparurent infectés par des bactéries (Anaplasmataceae) et 76% par des protozoaires (Piroplasmidae). Des variations entre les différentes régions d’Iran furent observées avec des infections bactériennes allant de 0% à 70% et des infections par des protozoaires de 33% à 100%. Le séquençage de l’ADN, après une PCR des ARN des ribosomes 16S et 18S, prouva que les moutons furent principalement infectés avecAnaplasma ovis et Theileria lestoquardi.

Mots-clés : Petits ruminants, Iran, PCR, séquençage, tiques.SUMMARY : Seven groups of sheep were monitored in Iran. Blood and tick samples were collected during summer 2003. 29% and 76% of the sheep were infected with bacteria (Anaplasmataceae) and protozoa (Piroplasmidae), respectively. Geographic differences were observed for bacteria and protozoa infections ranging from 0 to 70% and from 33.3% to 100%, respectively. 16S and 18S-rRNA PCR reactions followed by DNA sequencing showed that Anaplasma ovis and Theileria lestoquardi were the major pathogens found in the sheep blood.

Keywords : Small ruminants, Iran, PCR, sequencing, ticks.

I - INTRODUCTION

Anaplasmosis, ehrlichiosis, theileriosis and babesiosis are serious tick-transmitted diseases in  temperature, subtropical and tropical countries and lead to meats and milk production losses. Their main vectors and hosts are Ixodidae ticks and cattle, sheep, goats and wild ruminant, respectively. For the detection and identification of mentioned pathogens the morphological and serological tests are replaced by methods of molecular biology, e.g. polymerase chain reaction (PCR), reverse line blot (RLB).

Fars province, with the highest level of sheep theileriosis in Iran was monitored for occurring of anaplasmosis and theileriosis in small ruminant based on the study of the 16S and 18S rRNA genes.

___________________

* Texte de la conférence présentée au cours de la Journée AEEMA, 14 mai 2004

1 School of Agriculture, Food and Rural Development, University of Newcastle, NE1 7RU, UK

2 Institute of Virology, SAS, Bratislava, Slovakia

3 RAZI Vaccine and Serum Research Institute, Shiraz, Iran

4 Department of Pathology, Veterinary School, Shiraz, Iran

5 Medical School Shiraz, Iran

6 Iranian Veterinary Organisation, Shiraz, Iran

Corresponding author : Dr Olivier Sparagano, School of Agriculture, Food and Rural Development, University

of Newcastle, King George VI Building, Newcastle upon Tyne, NE1 7RU

e-mail: olivier.sparagano@ncl.ac.uk

Epidémiol. et santé anim., 2004, 45, 73-75 Screening tick-borne diseases in sheep

II - MATERIALS AND METHODS

A total of 100 blood samples were monitored. Samples were collected in seven regions of the Fars province of Iran, from spring to summer 2003. The Fars province is located in the southern Iran. DNA was extracted using the REDExtract-NAmp Blood PCR Kit (Sigma) following the protocol of manufacture. PCR was performed amplifying a fragment on the 16S and 18S rRNA targeted bacteria species and Piroplasmidae, respectively [Bekker et al., 2002; Gubbels et al., 1999]. Five microliter aliquots of the blood extracts were amplified in 50 µl PCR reaction mixture. Touchdown PCR program of 10 min at 94°C, two cycles of 20 s at 94°C, 30 s at 67°C, 30 s at 72°C were used. During the subsequent two-cycle sets, the annealing temperature was lowered by 2°C until it reached 59°C. For the next 30 cycles, the annealing temperature was 57°C and PCR reaction was ended at 72°C for 5 min. For each PCR reactions were used positive and negative controls. Amplified PCR fragments were sequenced by Lark Technologies, Inc., Essex and sequences were confronted with GenBank Database.

III - RESULTS

Based on the results of PCR, 29.0% of blood samples were positive for bacteria, 93.1% of the bacteria-positive samples were also positive for Piroplasmidae. 76.0% of samples were positive for protozoa. The highest positivity for bacteria was in Sarvestan (70.00%). Positivity for protozoa was between

33.33% and 100.00%. (table I) Based on sequencing, small ruminants were infected with Anaplasma ovis and Theileria lestoquardi. A. ovis was identified in Sarvestan and Kazeroon and T. lestoquardi in Sarvestan,

Shiraz, Sepidan and Kavar.

 

Table I

Positivity of blood samples for bacteria and protozoa

Region

Sarvestan

Zargan

Shiraz

Sepidan

Kavar

Kazeroon

V-Strain

Total

 

Bacteria

21/30

0/10

0/9

1/15

1/8

6/25

0/3

29/100 (29.0%)

Protozoa

29/30

5/10

7/9

14/15

8/8

12/25

1/3

76/100 (76.0%)

 

 

 

 

 

 

 

 

IV - CONCLUSION

Future

 

work will try to identify the tick vector Hyalomma anatolicum anatolicum and to develop species-specific probes for running a macro-based test. Therefore it will be possible to check multiple infections in small ruminants. Unfortunately some published probes for T. annulata [Gubbels et al., 1999] and for T.lestoquardi [Schnittger et al., 2004] are crossreacting and recognising each other. Epidémiol. et santé anim., 2004, 45, 73-75 Screening tick-borne diseases in sheep 75

REFERENCES

Bekker, C.P.J., de Vos, S., Taoufik, A., Sparagano, O.A.E. and Jongejan, F. - Simultaneous detection of  Anaplasma and Ehrlichia species in ruminants and detection of Ehrlichia ruminantium in Amblyomma variegatum ticks by reverse line blot hybridization. Vet. Microbiol., 2002, 89, 223-238.

Gubbels, M.J., de Vos, A.P., van der Weide, M., Viseras, J., Schouls, L.M., de Vries, E. and Jongejan, F. - Simultaneous detection of bovine Theileria and Babesia species by reverse line blot hybridization. J. Clin.

Microbiol., 1999, 37, 1782-1789. Schnittger, L., Yin, H., Qi, B., Gubbels, M.J., Beyer, D., Niemann, S., Jongejan, F. and Ahmed, J.S. - Simultaneous detection and differentiation of Theileria and Babesia

parasites infecting small ruminants by reverse line blotting. Parasitol. Res., 2004, 92, 189-196.

 

 

 

  نوشته شده در  دوشنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1386ساعت 13:6  توسط دكتر اميدرضا امرآبادي  | 

گزارش بيماري

روستاي فتح آباد كوار در 45 كيلومتري جنوب شرقي شيراز قرار دارد. اين روستا با دارا بودن بيش از 8000راس گاو وگوساله پرواري از مهمترين مراكز پرواربندي استان فارس مي باشد. با توجه به ورود   گوساله هاي پرواري بصورت قاچاق از نقاط مرزي كشور به اين روستا در سالهاي 67 و 73 شاهدبروز  بيماري طاعون گاوي بوده ايم.لذا بروز هر گونه بيماري مخاطي در اين روستا با دقت نظر خاص ، بررسي مي گردد.

در تاريخ 21/6/82 متعاقب گزارش يك مورد بيماري در يك باب گاوداري پرواري واقع دراين روستا ‍ واحد بررسيهاي شبكه دامپزشكي شهرستان شيراز به محل عزيمت كرده و نسبت به بازديد و بررسي گاوداري اقدام لازم را بعمل آورد و نهايتاً مشكوك به بيماري مخاطي گرديد.

تعداد 83 راس گوساله پرواري 100 روز قبل از شهرستان كازرون خريداري و به اين محل منتقل شده بود. علائم بيماري از مورخه 15/6/82 در گاوداري ظاهر گرديد و دامها به درمانهاي علامتي پاسخ نداده بودند.

در تاريخ 21/6/82  دو راس گوساله بعلت شدت بيماري ذبح شدند و در همان تاريخ 4 راس از دامها علائم مشابه اي را نشان مي دادند كه مهمترين آنها عبارت بودند از :

1)      تب بالا ( 42 درجه سانتي گراد )

2)       ترشحات سروزي چشم و بيني

3)       پرخوني شديد مخاطات چشم

4)       پرخوني لثه ها

5)       كراتيت قرنيه

6)       خمودگي

7)       قطع اشتها

8)       دو مورد اسهال

9)       تنفس شديد

10) بزرگي غده لنفاوي پيش كتفي

در كالبدگشايي مهمترين يافته ها شامل موارد زير بودند :

1)      پرخوني در روده باريك

2)       بزرگ بودن غدد لنفاوي مزانتريك و رتروفارنجيال

با تهيه گسترش خوني تيلريوز مثبت گزارش گرديد وسپس از كليه دامها جهت تهيه سرم ، خونگيري بعمل آمده و همچنين از غدد لنفاوي دامهاي ذبح شده نمونه لازم جهت ارسال به سازمان دامپزشكي اخذ گرديد.

 بتدريج بيماري با همان علائم كلينيكي در گله توسعه پيدا كرد و با توجه به اهميت موضوع و مشكوك بودن به بيماري طاعون گاوي وعدم پاسخ به درمان هاي علامتي ، دستور  قرنطينه صادر گرديد.

ضمناً با استقرار 2 اكيپ فعال بيمارياب در روستا دستورات بهداشتي و قرنطينه اي به دامداران ارائه  و با هماهنگي بخشداري ، جهاد كشاورزي و ساير ارگانهاي ذيربط ، با استقرار يك اكيپ ويژه در ورودي روستا قرنطينه دامي اعمال گرديد.

همچنين بعلت اهميت موضوع در تمامي بخشهاي شهرستان اكيپهاي بررسي بصورت فعال نسبت به نظارت ،  بيماريابي و ارائه دستورات بهداشتي به دامداران اقدام نمودند.

در تاريخ 26/6/82 كارشناس بررسيهاي سازمان دامپزشكي كشور از منطقه بازديد بعمل آورده وبا توجه به ماهيت بيماري دستور كشتار صادر گرديد.

نهايتاً براساس دستور سازمان دامپزشكي كشور از 83 راس گوساله موجود در واحد تعداد 24 راس گوساله  كه علائم بيماري را نشان مي دادند ، در محل دامداري كشتار گرديد و تعداد 20 راس گوساله ديگر نيز به كشتارگاه كوار كه نزديكترين كشتارگاه به دامداري مي باشد. جهت ذبح انتقال داده شد و از مورخه 30/6/82    علائم بيماري در گاوداري مذكور و ساير دامهاي روستا مشاهده نگرديد و نهايتاً  تشخيص قطعي بيماري توسط سازمان دامپزشكي كشور BVD-MD  اعلام گرديد.

اسهال ويروسي گاو ( بيماري مخاطي )

 

اسهال ويروسي گاو يكي از بيماريهاي عفوني گاو است كه بوسيله Pestivirus از خانواده توگا ويريده ايجاد مي شود. اين بيماري براي اولين بار در سال 1946 در نيويورك مشاهده گرديد.

بيماري عموماً بصورت تحت كلينيكي يا ملايم با درصد ابتلاي بالا  و تلفات كم مشاهده مي شود . اما در موارد حاد بيماري تلفات بالا نيز مشاهده مي شود.

اين بيماري از نظر درمانگاهي با علائم گاسترو اينتريت ، همراه با اسهال شديد ، زخم و تورم و سائيدگي مخاط دهان و بيني ، تب ، لوكوپني ، كاهش ترشح شير و سقط مشخص مي گردد .

در سال  1953 در ايالت آيوواي آمريكا بيماري مشابه اي همراه با عوارض مخاطي مشاهده گرديد كه بيماري مخاطي ناميده شد اما اكنون مشخص گرديد كه عامل هر دو بيماري يكي مي باشد.

يكي از جنبه هاي مهم اين بيماري شباهت آن با طاعون گاوي و MCF است كه با سائيدگي بافت پوششي مخاط دهان و مجاري گوارشي همراه مي باشد .

 

اتيولوژي :

Pestivirus يك ويروس RNA دار مي باشد كه از لحاظ پادگني شباهت زيادي به ويروس طاعون خوك و  عامل بيماري بوردر گوسفند دارد ، اين ويروس توسط حرارت ، تغييرات PH و مواد ضد عفوني كننده از بين مي رود اما در درجه حرارت پايين ماندگار مي باشد.

 

اپيدميولوژي :

بررسي هاي سرولوژيكي نشان داده است كه با وجود كم بودن تعداد گاواني كه نشانيهاي درمانگاهي بيماري را بروز مي دهند ، ميزان عفونت خيلي زياد است . در انگلستان لااقل 50 درصد گاوان از نظر سرمي واكنش مثبت نسبت به بيماري دارند و در استراليا اين نسبت به 89 درصد بالغ مي گردد كه در مناطق گرم ميزان آلودگي 91 درصد و در نواحي معتدل 54 درصد است. در كنيا 19 درصد گاوان بالغ در آزمايش سرمي مثبت مي باشند. سويه هاي ويروس در اين كشور با سويه هائي كه در آمريكا و آلمان جدا گرديده مشابه است . در آلمان 76 درصد گاواني كه مورد آزمايش قرار گرفته اند در آزمايش سرمي آلوده بوده اند . ميزان شيوع از 40 درصد در گوساله هاي 6  ماهه تا 91 درصد در گاوان بالغ متغير بوده است . در رودزيا 64 درصد گاوان آلوده تشخيص داده شده اند.

گاوها در تمامي سن ها حساس مي باشند. اما بيشتر در 8 تا 24 ماهگي بيماري را نشان مي دهند. بيماري بطور محسوسي در زمستان شيوع بيشتري دارد ولي ظاهراً بيماري در گاوان گوشتي بيش از گاوان شيري شيوع  دارد. در گوساله هاي گوشتي بيماري چند هفته يا ماه بعد از دوران شيرخوارگي و اغلب در سنين 6 تا 10  ماهه بروز مي كند. در گاوداريهاي بسته ممكن است تا 25 درصد گوساله ها به فرم حاد بيماري مبتلا گردند و ميزان تلفات به 90 تا 100 درصد بالغ شود. در گاوداريهاي باز كه ورود گاوان جديد در آنها اغلب صورت مي گيرد بيماري معمولاً بصورت تك و توك بروز مي كند. در گاوان پرواربندي بيماري معمولاً چند هفته پس  از ورود دامها به محل پرواربندي ظاهر مي شود و معمولاً بصورت تك و توك است مگر اينكه تعدادي از گاوان پرواربندي از گاوداريهاي بسته و محصور ( بدون ارتباط با ساير گاوان ) به محل آورده شده و با دامهاي ناقل بيماري مخلوط گرديده باشند. اسهال ويروسي گاوان را مي توان از راه دهان و يا تزريق بسهولت انتقال داد ، در شرايط طبيعي انتقال بيماري بوسيله تماس مستقيم و يا غير مستقيم صورت مي گيرد و بازديدكنندگان عادي ترين وسيله سرايت از گله اي به گله ديگر است ،گرچه مهمترين وسيله انتشار بيماري مواد غذايي آلوده             با مدفوع دامهاي مبتلا مي باشد ، ولي آلودگي ممكن است  از طريق ادرار و يا ترشحات بيني نيز صورت گيرد . انتقال توسط حشرات و بند پايان نيز گزارش شده است.

 

علائم درمانگاهي :

بيماري BVD عموماً بصورت تحت كلينيكي مي باشد . علت بروز علائم متفاوت در اين بيماري مي تواند به علل زير باشد:

1-      بيماريزايي هاي متفاوت در سويه هاي ويروس.

2-      حساسيت گله.

3-      عفونتهاي رايج.

4-      استرس.

5-      فاكتورهاي مديريتي.

با توجه به اينكه ويروس BVD سيستم ايمني را فلج مي كند ، بنابراين امكان دارد ساير عوامل بيماريزاي فرصت طلب نيز، بيماريزايي خود را نشان دهند بنابراين علائم كلينيكي بيماري BVD همراه با اين بيماريها مشاهده مي گردد.

دوره كمون در شرايط طبيعي 1 تا 3 هفته است و بعضي منابع 5 الي 10 روز را ذكر كرده اند . در فرم حاد BVD كه عموماً در گاوان جوان بين 8 ماهه تا 2 ساله بروز مي كند علائم بيماري به قرار ذيل مي باشد:

تب (c ° 41 40 ) ، دپرسيون ، بي اشتهايي ، تنفس شديد ، ضربان سريع قلب  ، سرفه خشك ، ترشحات  سروزي بيني كه بتدريج چركي مي گردد ، پرخوني بيني و گاهي اوقات پرخوني مخاط دهان ، نكروز اطراف سوراخهاي بيني و پوزه ، 2 تا 3 روز بعد از شروع تب اسهال ديده مي شود كه در ابتدا آبكي بوده سپس خوني همراه با ترشحات موكوسي مي گردد . همچنين 3 تا 7 روز پس از شروع تب ، زخمهاي دهاني همراه با آبريزش كشدار مشاهده مي گردد (تصوير1). ترشح اشك و كدر شدن قرنيه گاهي مشاهده مي شود در اينصورت كدري از قسمت مركزي قرنيه شروع مي شود و به طرف خارج توسعه پيدا مي كند(تصوير 2).  در تعدادي از دامها لنگش بروز مي كند ، دامهاي آبستن ، جنين خود را سقط مي كنند و يا در صورت زايش ناهنجاريهاي مادرزادي در گوساله ها مشاهده مي گردد. تصادفاً ممكن است دامهايي آثار آنسفاليت بويژه تشنج نشان دهند.

شايان ذكر است كه در بعضي از موارد اسهال و زخمهاي مخاطي ممكن است وجود نداشته باشد يا در حداقل خود را نشان دهد و تنها علائم تنفسي آشكار مي باشد.

جراحات سائيدگي مخاط دهان معمولاً از يكديگر مجزا و بصورت زخمهاي كم عمقي هستند كه در نتيجه نكروز پوشش مخاطي آن جدا گرديده است . اين جراحات در سطح داخلي لبها روي لثه ها و حاشيه دندانها و در  قسمت خلفي سقف و در گوشه دهان و روي زبان وجود دارد . از اينگونه جراحات ممكن است در روي پوزه  نيز توليد و به يكديگر متصل شود و در نتيجه دلمه خشكي روي پوزه را بپوشاند.

گاو مبتلا به فرم حاد BVD ظرف 48 ساعت تلف مي گردد.

اشكال خيلي خفيف كه عادي ترين شكل اين بيماري مي باشد با تب ، كم شدن لوكوسيتها همراه است و ممكن است با اسهال همراه باشد يا نباشد.

در شكل انفرادي و تك و توك بيماري مخاطي در ابتدا بي اشتهايي و تب شديد(c   ° 41 ) ظاهر مي شود ولي در ظرف 2 3 روز تب پايين مي آيد ، نكروز سطحي و مجزائي در مخاط دهان از جمله سطح زبان روي پوزه و قسمت قدامي منخرين ظاهر مي گردد. جراحات حاصل خيلي سطحي است و اگر آنرا پاك كنند ، سائيدگي هاي مخاطي زير آن كم عمق و تشخيص آنها دشوار مي باشد . ايجاد اين جراحات با ترشحات بزاق فراوان ريزش بيني چركي و  اسهال آبكي و گاهي خونين همراه است . زور و پيچ در هنگام خروج مدفوع اغلب وجود دارد . بي اشتهايي مطلق ادامه  پيدا مي كند و از بين رفتن آب بدن و لاغري شروع مي شود. نشانيهاي عصبي وجود ندارد . در 10 درصد لنگش  ديده مي شود. جراحات پوستي بيشتر در مواردي بوجود مي آيد كه بيماري طولاني شده . در اينصورت ممكن است در اطراف مجاري غلاف قضيب و فرج نيز موجود باشد . در مواردي از مبتلايان ترشحات چشمي ديده مي شود و كدر شدن قرنيه نيز در موارد كمي گزارش گرديده   است. در مراحل آخر بيماري مدفوع حاوي مقدار زيادي بقاياي مخاطي است. مرگ معمولاً در ظرف 4 تا 15 روز فرا مي رسد.

 

شكل تحت حاد و يا مزمن :

در حيواناتي كه زنده بمانند ولي كاملاً بهبود نيافته باشند اسهال متناوب ، كم اشتهايي ، لاغري تدريجي ، موهاي خشن و خشك ، نفخ مزمن ، تغيير شكل سم و جراحات مزمن در حفره دهان و پوست ديده مي شود.

آثار كالبد گشايي جراحات در اكثر اشكال بيماري يكنواخت است. آثار ظاهري غير عادي محدود به دستگاه گوارش مي باشد. سائيدگي كم عمق مشخص با تورم مختصري در اطراف و بافت قرمز رنگي وسط آن روي پوزه و در دهان وجود دارد. تعداد اين جراحات در حلق ، حنجره و قسمت خلفي منخرين كمتر ، ولي در مري زياد و بصورت خطوطي در امتداد چين هاي مري قرار گرفته اند.

نظير اين جراحات در ابتداي شكمبه و در ورقه هاي هزارلا وجود دارد . در شيردان اغلب پرخوني همراه با لكه هاي متعدد خونريزي زير مخاطي و تورم جدار اين عضو بنظر مي رسد.

 

 

تشخيص :

تمايز بيماريهائي كه ايجاد سائيدگي مخاطي در دهان مي كنند چه از نظر درمانگاهي و چه از نظر كالبدگشايي فوق العاده دشوار است .

طاعون گاوي ، BVD و MCF از نظر درمانگاهي شباهت زيادي به يكديگر دارند. تورم دهان در اثر سائيدگي مخاط و تورم روده و معده در هر سه بيماري وجود دارد و در واگيريها نمي توان اسهال ويروسي و MCF را از طاعون گاوي از روي نشانيها تميز داد . در اينگونه موارد بايد مراجع ذيصلاح را مطلع ساخت و ماهيت بيماري را بوسيله تزريق و يا آزمايشهاي مناسب مشخص كرد.

تشخيص قطعي ماهيت بيماري با كشت و جدا ساختن ويروس بوسيله برداشت از ترشحات مخاط بيني و مدفوع و آزمايش سرمي در دو نوبت از نظر پادتن هاي ضد ويروس اسهال ويروسي گاو انجام پذير است. براي آزمايشهاي هيستوپاتولوژي نمونه هاي مورد نظر از لوزه ها ، طحال ، غدد لنفاوي مزانتريك ، ريه و قسمتي از روده باريك ( ايليوم ) همراه با پيرزپتچ ( Peyers` Patches ) گرفته مي شود(تصوير 3).

درمان :

درمان اختصاصي براي BVD  وجود ندارد ولي معالجات كمكي توصيه شده است و بايد دقت داشت از كورتون ها بخاطر خاصيت تضعيف سيستم ايمني استفاده نكرد زيرا ويروس BVD خود باعث فلجي سيستم ايمني مي شود.

پيشگويي موارد سخت كه با اسهال شديد و جراحات دهاني مشخص همراه باشد نامساعد است لذا بهتر است اينگونه دامها را ذبح نمود.

پيشگيري :

در صورت بروز واگيري اين بيماري بايد تمام دامهائي كه نشانيهاي درمانگاهي را بروز مي دهند مجزا نمود و در صورتيكه به فرم شديد دچار شده باشند ، بايد آنها را ذبح كرد.

 

 

منابع :

 

 

1)     Blood , D.C. (1989): Veterinary medicine  7th ed  pp: 845-857

2)     Howard , J.L.(1986): Current Veterinary Therapy(2) pp:485- 487

3)     The MERCK Veterinary manual (1991), 7th  ed  pp:166-168

4)     www.fao.org/.../GEMP/resources/100/bvd_md-BVD1_jpg.jpg

Bovine Viral Diarrhea ( B.V.D )

Mucosal Disease Complex

 

اسهال ويروسي گاو

( بيماري مخاطي )

ترجمه و تنظيم:

دكتر اميدرضا امرآبادي

كارشناس اداره كل دامپزشكي استان فارس

 

 

 

 

 

 

 

  نوشته شده در  شنبه بیست و دوم اردیبهشت 1386ساعت 13:36  توسط دكتر اميدرضا امرآبادي  | 

بيماری تب برفکی يک بيماری عفونی ويروسی حاد با واگيری بالا در دامهای زوج سم اهلی و وحوش می باشد. دامهای مبتلا به اين بيماری شامل: گاو ، خوک ، گوسفند ، بز ، گوزن وحشی ، گوزن شمالی ، لاما و گاوميش بوده و فيلها نيز به اين بيماری حساس می باشند. اما  اسب ها مقاوم هستند.

علائم بيماری در گاو شامل : آبريزش از دهان ، خمودگی ، بی اشتهائی و لنگش بوده که اين علائم ناشی از وجود تاول های دردناک در بافت پوششی لبها ، زبان ، لثه ها ،  سوراخهای بينی و پوزه و بين انگشتان و پستان ها می باشد.

عموماً تب و کاهش شير زودتر از حضور تاول ها نمايان می شود. بعد از پاره شدن تاول ها در محل آنها احتمال عفونت ثانويه وجود دارد. محل و شدت زخمها خيلی متغير بوده و بستگی به سويه ويروس دارد. گاو نژاد زبو علائم کلينيکی خفيف تری از خود نشان  می دهد.

علائم بيماری و زخمها در خوک ، گوسفند و بز مشابه گاو است اما ملايم تر و بخصوص در گوسفند و بز لنگش عمده ترين علامت بيماری است.

 

سبب شناسی

ويروس تب برفکی يکی از اعضای خانواده Picornaviridae از گروه ويروس RNA دار می باشد.

7 سويه از ويروس تب برفکی که شامل: ( C,O,A ) و سويه جنوب آفريقا (SAT1,SAT2,SAT3 ) و Asia1 ، همراه با تعداد زيادی تحت تيپ شناخته شده است.

 

مقاومت

ويروس تب برفکی ، در محيط و مکانهای آلوده بيشتر از يک سال عفونت زايي خود را حفظ  می کند. بطور مثال ، در لباس به مدت 10 تا 12 هفته ، در موها به مدت يک ماه عفونت زا باقی می ماند. همچنين در منابع مختلف مدت زمان بقای ويروس در خاک 200-26 روز ، روی مقوا ، چوب يا فلز آلوده به خون 35 روز ، روی چوب آلوده به چربی 398 روز و 48 ساعت در اتاق نگهداری حيوانات آزمايشگاهی ذکر شده است.  اغلب ، ويروس در درجه حرارت انجماد به طور نامحدود بقای خود را حفظ می کند و تخريب بيشتر گونه های ويروس در درجه حرارت 56 درجه سانتی گراد به مدت30 دقيقه روی می دهد.

 ويروس در 6/7-4/7= PH منحصراٌ زنده بوده ولی قدرت تکثير و تزايد را ندارد. اما در  5/9-6/7 =PH  و درجه حرارت 4 درجه سانتی گراد بقای خود را حفظ نموده و توان بيماريزايي را دارد. اما همين ويروس در 5=PH يا 10=PH غير فعال می گردد.

نور خورشيد ويروس تب برفکی را نابود می کند  و رطوبت نسبی 60% به بقای ويروس در هوا کمک می کند.

 

همه گيری شناسی

تب برفکی بشدت واگيردار می باشد و امکان دارد در مکانهای وسيع توسط تماس مستقيم مابين دامهای آلوده و حساس و يا توسط تماس غير مستقيم با تولِيدات آلوده دام ( گوشت ، شير خام ، پوست ) غذا وساير وسايل پخش شود.

ويروس قبل از شروع علائم کلينيکی ( در گاو 5 روز ، در خوک 10 روز ) در بافتها ، مواد دفعی و ترشحات شامل : شير ، خون ، منی ، ادرار و مدفوع وجود دارد.

ويروس در هنگام عبور خود در دستگاه گوارش پرندگان تغييری پيدا نمی کند.

خوک در تزايد ويروس نقش اساسی دارد. ( يک خوک برابر با 1000 تا 3000 گاو ويروس تب برفکی را دفع   می کند ). خوکها عموماً آلودگی را از طريق غذای آلوده کسب می کنند. در صورتيکه گاوها بيشتر از طريق تنفس ذرات آلوده به ويروس ، مبتلا می شوند. قبل از شروع علائم کلينيکی حجم وسيعی از ويروس توسط دام آلوده به بيرون دفع می شود.

 

بيماريزايی

بيماريزايی تب برفکی با تنفس يا بلع ويروس آغاز می شود ، اين ويروس ابتدا در محل حلق تزايد پيدا کرده ، سپس توسط خون به ساير نقاط و غدد لنفاوی رفته و سلولهای پوششی را آلوده می نمايدسپس  تاولها نمايان شده و علائم بيماری ظاهر می شود. گاو بيشتر از 3 سال ، گوسفند 9 ماه و بز 4 ماه ناقل بيماری می باشند.

 

 

 دوره کمون ، درصد ابتلا و مرگ و مير

دوره کمون در يک همه گيری در يک بخش 2 تا 21 روز است ( بطور ميانگين 8-3 روز ، گاو 5-3 روز، خوک 9-4 روز ) در دامهايی که  تجربه اولين برخورد با ويروس را دارند اين زمان به 24 ساعت می رسد. در مناطقی که بيماری اندميک است دوره کمون از 21 روز هم بيشتر می شود. در مناطق عاری از بيماری مثل شمال آمريکا ، 14 روز آخرين حد دوره کمون است. و استاندارد OIE نيز 14 روز می باشد. درصد ابتلا بيماری تب برفکی به 100% هم   می رسد. درصد مرگ و مير دربالغ ها کم است (5%) اما در خوکهای شيرخوار و بره ها امکان دارد به 75% برسد. در اين موارد مرگ همراه با ضايعات قلبی می باشد.

 

تشخيص

تشخيص تب برفکی بر اساس تاريخچه ، علائم کلينيکی و تستهای آزمايشگاهی می باشد.

اين تستها شامل DAS  ، ELISA ، سرولوژی ، جداسازی ويروس و تزريق به حيوانات آزمايشگاهی است. تستهای آزمايشگاهی جهت تشخيص تفريقی اين بيماری با ساير بيماريهای مخاطی می باشد.

 

روش نمونه گيری

ويروس تب برفکی نسبت به شرايط اسيدی بسيار حساس می باشد. يخ خشک با توليد اسيد سيتريک ويروس را از بين می برد. بنابراين جهت نمونه برداری بايستی از يخ معمولی يا ICE PACK استاندارد استفاده نمود.

نمونه های مورد نياز عبارتنداز :

1-      در صورت امکان ، توسط يک سرنگ استريل 2 سی سی از محتويات يک تاول پاره نشده را آسپيره کرد.

2-      2 گرم از بافت پوششی آلوده که در 5 سی سی از بافر فسفات گليسيرين ( 6/7=PH ) قرار داده شده باشد.

3-      زخمهای بين سمها .

4-      10 سی سی از سرم دامهای بيمار و دامهايي که دوره بيماری را گذرانده اند.

5-   در صورت تلفات يا ذبح دام ، نمونه های مورد نظر از غدد لنفاوی پيش کتفی ، غدد فوق کليوی ، کليه ها و غدد تيروئيد تهيه می شود.

 

بهداشت عمومی

از لحاظ بهداشت عمومی بيماری تب برفکی ، خطرناک تلقی نمی شود . اين بيماری مشترک بين انسان و دام نبوده و در صورتيکه در انسان ضايعات تاول مانند در دستها و پا و دهان ديده شد عامل اين بيماری يک ويروس متفاوت با ويروس تب برفکی بوده و ( Coxsackie virus A16 ) ناميده می شود.


اصول کنترل

در هنگام بروز شيوع تب برفکی ، وزير کشاورزی کانادا سياست کنترل بيماری تب برفکی که شامل: معدوم نمودن و کشتار همراه با واکسيناسيون يا عدم واکسيناسيون دامها را می باشد اعلام می کند. استراتژی اوليه کشور کانادا برای کنترل تب برفکی بر اساس معدوم نمودن ( حذف ) می باشد. اين اقدام شامل : معدوم نمودن دامهای بيمار و همچنين کشتار دامهای سالم اما در مجاورت دامهای بيمار (دامهای مظنون ) می باشد. اما امکان دارد در شرايط خاص واکسيناسيون اضطراری نيز صورت پذيرد.

اما بهرصورت شناسايي کامل مکانهای آلوده جهت شناسايي و نابود کردن تمامی دامها و مواد آلوده و ضدعفونی کردن محيط و خودروها سريعاٌ و بدون هيچگونه تاخيری بايد صورت پذيرد.

 

 NERT  گروه ملی واکنش سريع(National emergency response team)

هنگاميکه يک نمونه تب برفکی جمع آوری شده از طريق آزمايشگاه مورد تائيد قرار گرفت سريعاٌ گروه ملی  واکنش سريع  (NERT ) فعال می شود. دفتر مرکزی اين گروه در شهر اوتاوا قرار دارد و وزارتخانه خيلی فوری کانون بيماری را مشخص نموده و منطقه آلوده و همچنين منطقه مراقبت و منطقه محافظتی را جهت ريشه کنی و مبارزه با بيماری تب برفکی معين می نمايد. NERT شامل يک مرکز عملياتی ميدانی (FOC )Focal operative center و يک مرکز اضطراری ( EC )Emergency center می باشد.

FOC کليه فعاليتهای مربوطه به ميدان تحت نظر را انجام می دهد. EC در شهر اوتاوا قرار دارد و فعاليتهای FOC را حمايت نموده و کليه مسائل سياسی ، حقوقی ، ارتباطات ، تبادل نظر ، صنايع ، مسائل بين المللی ، ارتباط داخلی کشوری را بعهده دارد.

 

 

اقدامات اوليه در مناطق با خطر بالا  

کنترل های اوليه

1-      اعلام آلودگی منطقه.

در اين زمان سريعاٌ بايستی مکان آلوده با مستندات قانونی مشخص و اعلام گردد. تمامی دامها ، توليدات دامی و غذای دام و کود و خودروها و وسايل دامداری بايستی در مکان ثابت مانده و ورود و خروج به اين منطقه اکيداٌ ممنوع می باشد .

2-      کنترل حمل و نقل در مناطقی که آلوده اعلام شده اند.

نقل و انتقال نشخوارکنندگان ( گاو ، گوسفند و بز و غيره ) و خوک اکيداٌ ممنوع می باشد. سگ ها و گربه ها و ساير دامهايی که بالقوه می توانند ويروسها را منتقل کنند نيز بايستی محدوديت نقل و انتقال داشته باشند. طيور و اسبها نيز الزاماٌ در محدوده قرنطينه قرار گرفته ، اما می توانند در صورت صدور مجوز طيور را به نزديکترين کشتارگاه واقع در همان استان هدايت کرد و اسبها را نيز به مکانی که هيچگونه دام حساس وجود نداشته باشد منتقل کرد.

کليه خودروها و وسايلی که امکان دارد از مکانهای مشکوک و مظنون به آلودگی عبور کرده باشند بايستی کاملاٌ تميز و ضد عفونی گردند.

اشخاصی که امکان دارد خودروی شخصی داشته باشند و از آن مکانها عبور می کنند بايستی خودروی آنها کاملاٌ تميز و ضدعفونی شود.

اين اشخاص بايستی لباس تميز پوشيده و ساير مکانهايی که دامهای حساس در آنها وجود دارد را بازديد نکنند.

3-      اقدامهای اوليه در محيط مکانهای آلوده

تمامی مکانها تا محدوده 5 کيلومتری از مکان آلوده به ويروس تب برفکی ، منطقه آلوده اعلام گردد.

شير خام و ساير محصولات لبنی در مکانهای مشکوک ، بايستی قرنطينه شوند و حمل و نقل آنها ممنوع می باشد. جهت معدوم نمودن شير بايستی ابتدا آنرا ضد عفونی کرد که می توان در 97 ليتر شير از 3 ليتر اسيد استيک يا 500 گرم اسيد سيتريک در 240 ليتر شير يا 5/1 ليتر اسيد ارتوفسفريک در 500 ليتر شير استفاده نمود . سپس اين شير ضدعفونی شده را بايستی روی زمين ريخت تا در خاک منطقه نفوذ کرده و يا می توان آنرا دفن کرد.

 

کنترل حمل و نقل ( در صورت اثبات وجود بيماری تب برفکی )

اصول اساسی جهت ريشه کنی يک بيماری نوظهور ( اگزوتيک ) شامل :

1-      جلوگيری از تماس بين دامهای حساس و عامل بيماری.

2-      توقف توليد ويروس توسط دامهای آلوده.

3-      افزايش مقاومت دامهای حساس.

 

برای ريشه کنی تب برفکی می توان :

1-      با اعلام قرنطينه و کنترل حمل و نقل از پخش عفونت جلوگيری کنيم.

2-       حذف عامل عفونت با کشتار دامهای آلوده و دامهای در معرض عفونت.

3-      حذف ويروس با ضد عفونی مکانها ، خودروها و وسايل و اقلام يا معدوم نمودن اقلام آلوده.

4-      ايجاد ايمنی با واکسيناسيون در صورت نياز.

 

کنترل در مکانهای آلوده

فعاليت های ريشه کنی سريعاٌ در مکانهای آلوده بايستی آغاز شود.

سگها ، گربه ها و ساير دامهايی که غير حساس به بيماری بوده اما توانايی پخش ويروس را دارند  بايستی تحت نظر بوده تا اينکه ضد عفونی مکان آلوده اتمام يابد و پس از ضد عفونی مکان ، سگ ها و گربه ها در صورت انتقال بايستی قبل از حرکت توسط محلول 2 درصد اسيد استيک اسپری شود.

کليه وسايل و خودروها در صورت انتقال از مکان آلوده بايستی بطور کامل تميز و ضدعفونی شوند.

 

اقدامات اوليه در محدوده مکانهای آلوده

الف) تا شعاع 5 کيلومتری  از مکان آلوده ، منطقه آلوده اعلام گردد.

ب) اطلاع رسانی به عموم و آغاز کنترل حمل و نقل دام.

ج) آگاهی به عموم از طريق:

1- اخبار ( تلويزيون ، راديو ، روزنامه و نشريات ).

2- تماس با بخش کشاورزی هر استان ، دانشکده های دامپزشکی ، جامعه دامپزشکی شامل: دامپزشکان بخش خصوصی ، مراکز تلقيح مصنوعی ، جامعه دامداران .

3- ارتباط با صاحبان مراکز عرضه دام ، چوبداران ، باغ وحش ها و نمايشگاهها.

بخش بررسيها

 

1) واحد تشخيص

واحد تشخيص مسئوليت تمامی تماسهايی که در خصوص اعلام موارد مظنون به بيماری است را بعهده دارد و با توجه به توانايی کارشناسان و بدست آوردن آخرين اطلاعات از مکانهای آلوده بايستی اين مکانها هرسه روز يک بار مورد بازديد قرار گيرند.

 

2) گشت مراقبت

هنگامی که يک کارشناس ( بررسيها ، قرنطينه ، صدور مجوز ) مظنون به يک مکان آلوده در منطقه می شود سريعاً بايستی مقامات ارشد خود را مطلع سازد تا گروه کارشناسی تشخيص به مکان اعزام گردد. تشخيص اين گروه براساس ، علائم کلينيکی و يافته های اپيدميولوژيکی و کالبدگشايی می باشد.

پس از تاييد آلودگی مکان ، سريعاً برنامه ريشه کنی براساس دستورالعملها بايستی انجام گيرد. از آنجائيکه مردم و فعاليت های روزانه آنها باعث انتقال مکانيکی ويروس تب برفکی می گردد در مکانهايی با خطر بالا بايستی کارشناسان ضمن رعايت دقيق شرايط ضدعفونی فاصله زمانی 48 ساعت مابين دوبازديد را دقيقاً رعايت نمايند. در خصوص افرادی که در تماس مستقيم با دامهای بيمار می باشند دستورالعمل ضدعفونی به قرار ذيل است:

-         تعويض کامل لباس.

-         شستشوی کامل بدن به مدت يک دقيقه با صابون و سپس آبکشی کامل حداقل به مدت 2 دقيقه.

-         ضدعفونی کفش و چکمه.

 

 ايجاد مناطق کنترلی

با اعلام وزارت کشاورزی مبنی بر بروز بيماری تب برفکی سريعاٌ سه منطقه کنترلی معرفی خواهد شد.

1)      منطقه آلوده(Infected Zone)

2)      منطقه مراقبت(Surveillance Zone)

3)      منطقه محافظتی(Buffer Zone)

 

برای مرزبندی اين سه منطقه ذکر شده که در برنامه ريشه کنی از اصول اوليه می باشد. توجه به نکات ذيل الزامی است :

1)      موانع طبيعی و مرزبندی سياسي مناطق ( استان ، شهر ) .

2)      وجود راهها ، دهکده ها ، شهرها .

3)      شرايط آب و هوايی ( بخصوص جهت باد ).

4)      الگوی حرکت دام ها .

5)      گونه های درگير بيمار ( دام اهلی ، وحوش ) .

6)      طبيعت شيوع بيماری ( عمومی ، منطقه ای ) .

 

1)     منطقه آلوده

متعاقب اعلام وزارت کشاورزی مبنی بر آلوده بودن مکانهايی به ويروس تب برفکی کليه اين مناطق تا شعاع حداقل 5 کيلومتر آلوده اعلام می گردد. حمل و نقل دام اکيداٌ در اين منطقه ممنوع می باشد.

 

2)     منطقه مراقبت

منطقه ای که بلافاصله دورتادور منطقه آلوده را می پوشاند را منطقه مراقبت می گويند. برای تب برفکی حد اين منطقه بايد حداقل 10 کيلومتر از محل آلوده باشد. بطور عمومی فاصله قابل پذيرش برای توزيع هوايی اين ويروس امکان دارد تا 60 کيلومتر هم برسد که اين فاصله بستگی به اپيدميولوژی و شرايط آب و هوايی دارد. در اين منطقه مجوز واکسيناسيون وجود ندارد. حمل و نقل دام ممنوع  می باشد.

 

3)     منطقه محافظتی

منطقه ای است که دام ها بصورت سيستميک تحت پوشش واکسيناسيون قرار می گيرند. حمل و نقل دام در اين منطقه بايستی تحت کنترل باشد.

 

منطقه آلوده

دامپزشکان ، ماموران تلقيح مصنوعی ، توزيع کنندگان علوفه دامی ، کارگران و تمام افرادی که در منطقه آلوده فعاليت می کنند بايستی نظارت دقيق بر روی کارشان وجود داشته باشد و آئين نامه های مربوط به بروز بيماری تب برفکی را دقيقاٌ رعايت کنند.

يک دامپزشک هنگاميکه در منطقه آلوده فعاليت می کند بايستی :

1)      حداقل وسايل را با خود حمل کرده و داروهای مورد نياز را در خودروی شخصی خود داشته باشد.

2)      از داروهايی که احتياج به تکرار تزريق دارند حداقل استفاده را نمايد.

3)   از وسايل يک بار مصرف استفاده کند و اگر امکان دارد ساير وسايل را در محوطه دامداری باقی گذاشته و از جابجايی وسايل خودداری کند.

بعلاوه کليه کسانيکه در دامداری فعاليت دارند بايستی :

1)      قبل از ترک محل کليه لوازم را تميز کرده و در مواد ضدعفونی غوطه ور سازند.

2)      خودروی خود را خارج از محل دامداری پارک نمايند.

3)      دائماٌ خودروی خود را بشويند.

4)      از چکمه و لباس يک بار مصرف استفاده کنند که تهيه اين لوازم بعهده صاحب دامداری می باشد.

درغيراينصورت برای هر دامداری بايستی لباس و چکمه جداگانه استفاده شود.

شايان ذکر است در منطقه آلوده کليه اعمال انتقال جنين ، تلقيح مصنوعی و اسپرم گيری اکيداٌ ممنوع می باشد.

حمل کود بعلت اينکه کود بطور 100% آلوده به ويروس تب برفکی است اکيداٌ ممنوع  می باشد. بايستی کود در محل دپو شده و توسط اسيد ضدعفونی گردد.

تمام مراکز فروش دام ، نمايشگاه ها ، باغ وحشها ، حراجی های دام بايستی تعطيل گردد.

تعطيلی مکانهای خاص با دامهای موجود در آن بايستی با مديريت ذيل انجام گيرد:

1)      اگر دامها علائم بيماری تب برفکی را نشان می دهند بايستی حذف ( معدوم ) گردند.

2)   اگر دامها علائم را نشان نمی دهند اما با عامل بيماری در تماس بوده اند يا بايستی معدوم گردند ( سوزاندن -  دفن ) يا تحت مجوز مستقيماٌ به کشتارگاه اعزام گردند.

3)   اگر دامها علائم بيماری را نشان نمی دهند و در معرض عامل بيماری هم نبوده اند بايستی تحت مجوز به مقصد معين انتقال يابند( به طور مثال کارخانجات صنايع تبديلی ).شايان ذکر است بايستی 72 تا 96 ساعت قبل از حرکت هيچگونه علائمی از بيماری را نشان ندهند.

وحوش حساس در اين منطقه بايستی با همکاری آژانس منطقه ای حمايت از وحوش و شکارچيان کشتار شوند.

 

 

منطقه مراقبت

با توجه به امکان انتقال ويروس توسط جريان باد ، منطقه مراقبت که دورتادور منطقه آلوده را بصورت دايره وار می پوشاند. حداقل بايستی 10 کيلومتر شعاع داشته باشد. شرايط زمان شيوع بيماری: شامل سرعت باد ، جهت باد ، رطوبت نسبی ، درجه حرارت ، نور آفتاب ، طبيعت جغرافيايی محل ، وجود واحدهای پرواربندی خوک ، شعاع اين منطقه را تغيير می دهند.

بطور عمومی حمل و نقل دامهای غير حساس در اين منطقه ممنوع می باشد و تنها با صدور مجوز ، اجازه حمل داده می شود و دامهای حساس موجود در مکانهای غير قرنطينه شده منحصراٌ اجازه حرکت به مقصدهای ذيل را دارند:

الف) کشتارگاه واقع در همان منطقه.

ب) ساير دامداريهای واقع در همان منطقه که شرايط ذيل را داشته باشند:

1)      هيچ دامی در آن مکان علائم تب برفکی را در طی 14 روز نشان نداده باشد.

2)      در طول 14 روز قبل دامی به دامداری اضافه نشده باشد.

3)      در طی 14 روز تا شعاع 10 کيلومتری از دامداری علائم کلينيکی ديده نشده باشد.

4)      دامداری مبداء و مقصد تحت قرنطينه نباشند.

5)      رانندگان خودروهای حمل و نقل کننده، کليه آئين نامه های حمل و نقل در زمان شيوع تب برفکی را دقيقاٌ رعايت کنند.

6)      تمامی دامهای حساس به بيماری توسط دامپزشک معاينه شده و دامها هيچگونه علائمی را دو روز قبل از حرکت بروز ندهند.

کليه پرسنلی که خدمات رسانی به دامها را در اين منطقه بعهده دارند. از قبيل دامپزشکان ، ماموران تلقيح مصنوعی و ... بايستی کليه دستورالعمل ها را همانند منطقه آلوده اجرا نمايند.

در اين منطقه اجازه فعاليت مراکز اسپرم گيری ، تلقيح مصنوعی ، انتقال جنين تحت مجوز بلامانع می باشد.

حمل توليدات دامی در مکانهای غير قرنطينه شده بلامانع است. اما در مکانهای قرنطينه شده ( حساس ) حمل توليدات دامی بخصوص کود در صورتيکه ضدعفونی گردد با صدور مجوز بلامانع است.

تمامی مراکز فروش دام ، نمايشگاها ، باغ وحشها ،حراجی دامها تعطيل می باشد.

تعطيلی مکانهای خاص با دامهای موجود در آن بايستی با مديريت ذيل انجام گيرد:

1)      اگر دامها علائم بيماری تب برفکی را نشان می دهند بايستی حذف ( معدوم ) گردند.

2) اگر دامها علائم را نشان نمی دهند اما با عامل بيماری در تماس بوده اند يا بايستی معدوم گردند ( سوزاندن -  دفن ) يا تحت مجوز مستقيماٌ به کشتارگاه اعزام گردند.

3) اگر دامها علائم بيماری را نشان نمی دهند و در معرض عامل بيماری هم نبوده اند بايستی تحت مجوز به مقصد معين انتقال يابند( به طور مثال کارخانجات صنايع تبديلی ).شايان ذکر است بايستی 72 تا 96 ساعت قبل از حرکت هيچگونه علائمی از بيماری را نشان ندهند.

جمعيت وحوش حساس در منطقه مراقبت با همکاری آژانس منطقه ای حمايت از حيوانات و شکارچيان بايستی کاهش يابد.

 

منطقه محافظتی

اين منطقه منحصراٌ در صورتيکه اجازه واکسيناسيون صادر شود ايجاد می گردد. شرايط ايجاد اين منطقه مانند شرايط ايجاد منطقه مراقبت می باشد. و اين منطقه. از آخرين حد منطقه مراقبت تا آخرين حد منطقه آلوده  می تواند گسترش يابد. ورود دام به منطقه واکسيناسيون يا خروج بدون مجوز ممنوع می باشد.

به محض شروع واکسيناسيون ، مکانها قرنطينه اعلام می گردند و شرايط صدور مجوز به شرح ذيل می باشد:

1)      هيچگونه دامی در دامداری علائم کلينيکی تب برفکی طی 21 روز نشان نداده باشند.

2)      در طی 21 روز قبل دامی به دامداری اضافه نشده باشد.

3)      در طی 21 روز و تا شعاع 10 کيلومتر از دامداری علائم تب برفکی ديده نشده باشد.

4)      دام واکسينه شده منحصراٌ به دامداريی منتقل شود که در آن مکان نيز واکسيناسيون انجام گرفته باشد.

5)      کليه رانندگان خودروهای حمل دام دستورالعملهای اجرايی تب برفکی را رعايت کنند.

بايد توجه داشت دامهای واکسينه شده می توانند با مجوز در محدوده محافظتی حرکت کنند. اما در صورتيکه اين منطقه را بخواهند ترک کنند بايستی به کشتارگاه اعزام شوند.

کليه توليدات دامهای واکسينه شده نيز امکان دارد ناقل ويروس تب برفکی باشند به همين لحاظ پس از ضدعفونی لازم اجازه توزيع دارند.

در مورد اشخاص و خودروها نيز بايستی دستورالعمل منطقه مراقبت اجرا شود.

بايستی بخاطر داشت ، مکانهايی که در آنجا واکسيناسيون صورت پذيرفته است احتمال حضور ويروس تب برفکی بيشتر از مکانهايی است که تحت پوشش واکسن قرار نگرفته اند بنابراين بايد بازديد از مکانهاي واکسينه شده بعد از مکانهای غير واکسينه انجام گيرد و نيزجمع آوری شير از مکانهای واکسينه شده در آخر روز صورت پذيرد.

 

 سيستم مراقبت در هنگام شيوع بيماری

1)     در منطقه آلوده

تمام مکانهای موجود با دامهای حساس بايستی هر سه روز مرتباٌ تحت بررسی قرار گيرند و موارد وقوع بيماری که تلفنی اطلاع داده می شود سريعاٌ تحت نظر قرار گرفته و تا آنجائيکه امکان دارد از تماس مستقيم بعلت پخش ويروس ممانعت بعمل آيد . تمامی تلاشها بايستی جهت آموزش افراد در خصوص تشخيص علائم کلينيکی و گزارش موارد بيماری باشد و سيستم مراقبت تا اعلام پاک شدن منطقه توسط بايستی برقرار باشد. همچنين در اين منطقه سيستم مراقبت شامل : آزمايشهای کلينيکی و سرولوژي برروی جمعيت باقيمانده حساس می باشد. در صورت وجود وحوش انجام آزمايش در اين جمعيت نيز الزامی است.

 

 2)     در منطقه مراقبت

در اين منطقه سيستم مراقبت شامل تحت نظر داشتن و برپايي قرنطينه و بررسی مراکز پرورش خوک همانند منطقه آلوده می باشد. درخواست حمل و نقل دام در اين مکان بايستی با اجازه و تحت نظارت دامپزشکان باشد. هرگونه موارد گزارش توسط اشخاص بايستی توسط افرادی بررسی شود که در منطقه آلوده فعاليت نمی کنند.

 

3)     در منطقه محافظتی

اعضای گروه واکسيناسيون قبل از انجام عمليات بايستی تمامی دامها را از لحاظ کلينيکی بازرسی کنند و در صورت مشاهده مورد بيماری سريعاٌ مراتب را تلفنی اطلاع داده و کارشناسان مربوطه که در منطقه آلوده فعاليت نمی کنند از منطقه بازديد بعمل آورند.

 

4)     در منطقه عاری از تب برفکی

در اين منطقه دقت بسيار خاص توسط کارشناسان اعمال می شود و از دامها نمونه های سرمی جهت تشخيص در آزمايشگاههای دامپزشکی تهيه می گردد همچنين بررسی سرولوژيکی از دامهای کشتاری در کشتارگاههای مجاور مناطق کنترلی نيز صورت  می پذيرد.

واکسيناسيون

در هنگام بروز تب برفکی در کانادا بهترين سياست جهت ريشه کنی بيماری روش حذف کامل يا معدوم نمودن دامها می باشد. اما بهر جهت امکان دارد روش حذف کامل به تنهايی جهت کنترل ويروس در مناطق پرتراکم کافی نبوده لذا واکسيناسيون نيز پيشنهاد می گردد.

کشور کانادا يکی از اعضای بانک ويروس تب برفکی آمريکای شمالی( NAFMDVB ) می باشد و اجازه استفاده از واکسن تب برفکی در شرايط اضطراری به قرار ذيل است:

1- شيوع بيماری در مکانهايی با تراکم بالای دام حساس و منابع کم مالی جهت کشتار و حذف دام و همچنين خطر بالای انتقال ويروس از طريق هوا در مراکز پرواربندی خوک.

2- توانايی دسترسی داشتن به واکسن با قدرت ايمنی زايی بالا.

3- آسايش خاطر عموم مردم بعلت نگرانی ناشی از حذف وسيع و زياد دام .

4- کاهش دامهای مبتلا به بيماری تب برفکی از طريق واکسيناسيون.

  

در نظر داشتن شرايط منطقه در انجام واکسيناسيون

انجام واکسيناسيون با در نظر گرفتن شرايط منطقه می باشد. امکان دارد هزينه های اقتصادی از قبيل پرداخت غرامت و هزينه های کنترل بيماری بيشتر از هزينه واکسيناسيون باشد.

نظر انجمن ملی دامداران و ساير مراکز مهم دامپروری در اين خصوص مطرح می باشد. ليست ذيل بطور خلاصه فاکتورهای موثر در واکسيناسيون را مشخص می نمايد.

1)      طبيعت دامداريها بطور مثال وجود مکانهايی با خطر بالا مانند پرواربنديها.

2)      تعداد دامداريهای آلوده اوليه و در معرض خطر.

3)      گونه های درگير و تراکم آنها مانند پرواربندي خوک ها .

4)      تخمين حوزه و طول مدت شيوع تب برفکی.

5)      صنايع دامی و مديريت در مکانهاي مبتلا ( فرهنگ جغرافيايی ).

6)      فصول ، آب و هوا و موانع فيزيکی طبيعی ( جغرافيايی محل ).

7)      منابع فيزيکی قابل دسترس جهت حذف کامل دام ( صنايع ).

8)      منابع انسانی قابل دسترس جهت حذف کامل دام يا واکسيناسيون .

9)      نقطه نظر و آرای عموم مردم بطور مثال انجمن حمايت از حيوانات .

10) فاکتورهای اختصاصی از قبيل ضررهای اقتصادی ناشی از دست دادن بازارهای صادراتی بخاطر برنامه ريشه کنی.

11) خصوصيات واکسن و کونه های ايجاد کننده بيماری.

12) پذيرش بين المللی در خصوص واکسيناسيون منطقه ای.

13) توانايی تکنيکی و پذيرش جهانی در خصوص تستهای آزمايشگاهی برای تشخيص تفريقی مابين دامهای واکسينه شده و دامهايی که بطور طبيعی آلوده شده اند.

کليد تصميم گيري برای انجام واکسيناسيون وابسته به توانايی پيشگويي سرعت پخش و سرعت تماس مابين دامهای حساس است.

اگر برنامه واکسيناسيون بعنوان يک برنامه کنترل در دستور اجرا باشد بايد توجه داشت که اين عمل منحصراٌ در منطقه محافظتی صورت پذيرد.

به محض اعلام شيوع تب برفکی در کانادا رئيس سازمان دامپزشکی کشور ( CVO ) درخواست تهيه واکسن را از NAFMDVB می کند. در صورتيکه سويه موجود در واکسن و عامل بروز بيماری يکسان نباشد ، دستور ساخت واکسن جديد داده می شود که اين مورد حداقل 5-4 هفته زمان می برد.

با توجه به اينکه در کشور کانادا  از لحاظ زبان دو قسمتی بوده بايستی برچسب های واکسن به دو زبان انگليسی و فرانسوی باشد.

 

اصول واکسيناسيون

واکسيناسيون اضطراری در منطقه محافظتی با توجه به موارد ذيل است:

1) واکسيناسيون حلقوی .

2) واکسيناسيون مراکز پرخطر بعنوان مثال مراکز پرواربندی بزرگ دام ها و بخصوص خوک ها که بالقوه توليدکننده قوی ويروس از طريق هوا می باشند.

3) حفاظت از ژن های موجود در مراکز تلقيح مصنوعی و انتقال جنين توسط واکسيناسيون.

  

واکسيناسيون حلقوی

روش واکسيناسيون حلقوی جهت کنترل تب برفکی بکار برده می شود، بطور عموم اين حلقه از 5 تا 10 کيلومتر شعاع دارد و واکسيناسيون از سمت خارج به سمت داخل انجام  می گيرد. اين منطقه تحت پوشش حتی المقدور بايستی کوچک باشد و با توجه به جغرافيا و شرايط آب و هوائي اين حلقه ها نمی توانند منحصراٌ دوايری هم مرکز باشند. اما بايد توجه داشت که اصل ، تشکيل يک ديوار محافظتی مابين منطقه بيمار و جمعيت دامی حساس است.

 

شناسايی دامهای واکسينه شده

براساس دستورالعمل OIE کليه دامهای واکسينه شده بايستی مشخص و معين گردند و جابجايی وفروش اين دامها بايستی با صدور مجوز باشد. بنابراين در گوش چپ اين دامها از اتيکت هايی استفاده می شود که در قسمت بيرونی گوش از اعداد استفاده شده و در قسمت داخلی گوش حروف H of A FMD Vaccine نوشته شده است.

 

ثبت مشخصات دامهای واکسينه

بايستی مشخصات دام واکسينه دقيقاٌ ثبت شود. در برنامه شناسايی گاوان کانادا ( CCIP ) تمامی اطلاعات پايه در خصوص دامدار و دام ثبت می گردد. اين اطلاعات شامل :

1)      نام دامدار .

2)      آدرس .

3)      موقعيت جغرافيايی ( براساس سيستم GIS ).

4)      شماره تلفن و پست الکترونيکی .

5)      تاريخ واکسيناسيون .

6)      نام اعضاء گروه واکسيناسيون.

7)      شماره سريال واکسن و تاريخ انقضاء.

8)      هرگونه گواهي حمل ( با معرفی مبداء و مقصد ) .

9)      خصوصيات دام ( گونه ، جنس ، سن و رنگ ).

10) شماره اتيکت گوش مربوط به واکسيناسيون تب برفکی .

 

 

عمليات ريشه کنی

به محض تصميم بر حذف جمعيت ارزيابی بايستی صورت پذيرفته و سريعاٌ دستور حذف  دام ها را صادر کرد.

لاشه های دامها ، توليدات دامی ، کود ، وسايل غذاخوری و ساير تجهيزات که قابل ضدعفونی نيستند بايستی در همان مکان مدفون يا سوزانده شوند. البته روش دفن بيشتر توصيه می شود. روش دوم  برای معدوم کردن استفاده از آتش است و بايد توجه داشت که در صورت وجود حجم زيادی از شير در ابتدا آن را ضد عفونی کرده و سپس در يک گودال عميق دفن نمود.

کليه کاميونهايي که لاشه های دامها را جهت معدوم کردن حمل می نمايند بايستی کاملاً قابل ضدعفونی و سرپوشيده باشند. کليه لاشه ها را قبل از بارگيری بايستی ضدعفونی کرد. و اگر زمان معدوم نمودن طولانی شود بايستی علاوه بر ضدعفونی لاشه ،  پا و سر و نقاطی از لاشه که دچار ضايعه شده اند را در کيسه ای قرار داد.

در خصوص کود بايستی کودها را حداقل در فاصله 100 متری از دامداری دپو کرد. سپس سطح کود را با مواد ضدعفونی اسپری نمود و روی کود را با پلاستيک ضخيم پوشاند. سپس اين کود بايستی 6-3 ماه در محل باقی بماند.

 

کنترل ناقلين

بندپايان ( حشرات ، کنه و جرب ها ) ، جوندگان و پرندگان بالقوه ناقلين مکانيکی در انتقال ويروس تب برفکی می باشندو به محض تشخيص بيماری سريعاٌ بايستی نسبت به کنترل اين ناقلين اقدام کرد.

 

شرايط اعلام پاک شدن منطقه

مکانها بايستی به مدت 30 روز خالی مانده باشند. پس از تائيد پاکيزگی و ضدعفونی و حذف ويروس بعد از 30 روز چند گونه آزمايشی انتخاب می شوند و به شرح ذيل اقدام می گردد.

1)      انتخاب حداقل 4-2 راس خوک .

2)      دامهای آزمايشی بايستی از بستر غذا بخورند( در مناطق با خطر بالا ) و هر سه روز تحت نظر کارشناسان بازديد شوند.

3)      اين دامها به مدت 30 روز تحت نظر بوده سپس آزمايش سرمی بعمل می آيد.

اگر پاسخ آزمايشها منفی باشد پس از 60 روز منطقه به عنوان پاک تلقی می گردد.

 

پايان واکسيناسيون

واکسيناسيون هنگامی متوقف می شود که :

کنترل دقيق حمل و نقل در منطقه تحت کنترل اجرا شود يا هيچگونه از مورد جديد بيماري با توجه به حداکثر دوره کمون 14 روزه در منطقه آلوده مشاهده نشود يا تمامی مکانهای آلوده در منطقه محافظتی تحت پوشش واکسن قرار گرفته باشند.

 

استاندارد OIE جهت پاک اعلام کردن يک منطقه پس از شيوع تب برفکی به شرح ذيل می باشد:

پس از شيوع بيماری ، استاندارد OIE جهت پاک اعلام کردن کشور کانادا به دو صورت  می باشد.

 در حالت اول : اعلام منطقه عاری از تب برفکی بدون واکسيناسيون

الف ) 3 ماه بعد از حذف آخرين مورد دام بيمار و با توجه به اينکه آزمايشهای سرولوژيکی مراقبت انجام گرفته است .

ب) 3 ماه بعد از کشتار آخرين مورد دامی که تحت پوشش واکسن قرار گرفته بود و همچنين روش حذف ، مراقبت سرولوژيکی و واکسيناسيون اضطراری انجام شده باشد.

حالت دوم : اگر شيوع تب برفکی بحدی بود که نمی توان تمامی دامهای واکسينه شده را کشتار کرد. در اين حالت اعلام منطقه عاری از تب برفکی با واکسيناسيون ناميده  می شود. که اين حالت شامل :

الف) 12 ماه بعد از مشاهده آخرين مورد بيماری که حذف کامل شده باشد.

ب) 2 سال بعد از مشاهده آخرين مورد بيماری بدون اعمال روش حذف کامل .

شايان ذکر است وجود سيستم مراقبت جهت بررسی موارد فوق الزامی می باشد.

بهر صورت کانادا برای بدست آوردن عنوان وضعيت کشور عاری از تب برفکی بدون استفاده از واکسيناسيون ، بايستی موارد ذيل را انجام دهد:

1-      بايگانی کامل از کليه گزارشهای سريع و منظم وقوع بيماريهای دامی در سطح کشور.

2-   اعلام OIE مبنی بر اينکه هيچگونه شيوع بيماری تب برفکی و انجام واکسيناسيون طی 12 ماه گذشته صورت نگرفته باشد. همچنين با مدارک مستند وجود سيستم فعال ملی مراقبت اثبات و کليه دستورالعمل های لازم در خصوص پيشگيری و کنترل تب برفکی در سطح کشور اجرا می گردد.

3-      پس از انجام آخرين واکسيناسيون ، به هيچ عنوان دام جديد واکسينه شده با واکسن تب برفکی وارد کشور نشده باشد.

 

 

  

ترجمه و تلخيص :

 دکتر اميدرضا امرآبادی

کارشناس اداره کل دامپزشکی استان فارس

  

مرجع:

 Canadian Food Inspection Agency

F.M.D Disease Strategy

2003

  نوشته شده در  شنبه بیست و دوم اردیبهشت 1386ساعت 11:14  توسط دكتر اميدرضا امرآبادي  | 

عناصـر معــدني

 

عناصر معدني  5-2 درصد وزن بدن جانوران را تشكيل مي دهند كه 75 درصد از اين ميزان در استخوانها متمركز ميباشد. اكثر عناصر معدني طبيعت در بدن يافت شده اند و وجود آنها در غذا ضروري مي باشد. تعداد 16 عنصر از مواد معدني در متابولسيم بدن نقش دارند كه مواد معدني ضروري مي باشند. اين 16 عنصر بر اساس تراكم در بدن به دو دسته تقسيم ميشوند:

1ـ ماكرومينرال                    Macromineral

2ـ ميكرومينرال                    Micromineral

دسته ماكرومينرالها نسبت به ميكرومينرالها در بدن تراكم بيشتري دارند و بايستي مقدارشان در غذاي دام بيشتر باشد. مقدار اين مواد معدني را به درصد بيان مي كنيم مانند: سديم، كلر، كلسيم، فسفر، پتاسيم، منيزيم و گوگرد.

دسته ميكرومينرالها يا عناصر كم مقدار: چون مقدارشان كم است بر اساس درصد بيان نميشوند. از P.P.M يا mg/kg استفاده ميشود از اين گروه ميتوان يد، آهن، مس، سلنيوم، موليبدن، فلوئور، كبالت، منگنز و روي را نام برد.

 

نقـش يا وظائـف عنـاصر معــدني:

1ـ بعضي از اين عناصر در ساختمان اسكلت و دندانها بكار رفته و باعث استحكام اين بافتها مي شوند مانند كلسيم و فسفر.

2ـ بعضي در ساختمان مواد آلي بكار مي روند مانند فسفوليپيدها و اسيدهاي نوكلئيك كه فسفر دارند و هموگلوبين كه داراي آهن است و اسيد آمينه هايي مانند سيستئين و ميتيونين كه حاوي گوگرد مي باشند.

3ـ بعضي از عناصر معدني بصورت كوآنزيم عمل مي كنند، يعني باعث فعال شدن آنزيمهائي ميشوند. مثل منيزيم، منگنز و روي.

4ـ بعضي بصورت محلول در خون و ساير مايعات بدن وجود دارند كه هر كدام يك نقش فيزيولوژيكي مهمي را بعهده دارند. مانند سديم و پتاسيم كه در تنظيم فشار اسمزي و تحريك پذيري سلولهاي ماهيچه اي و عصبي دخالت دارند.

 

 

شـرايط كلـي ايجـاد كمبـود عنـاصر معــدني:

 

1ـ كمبود در غذا:

جيره متعادل بايد مخلوطي از چند غذا باشد اما به لحاظ اينكه دامدار صرفه اقتصادي را در نظر مي گيرد و عموماً از غذاهاي اطرافش جهت دامهايش استفاده ميكند. عموماً كمبود مواد معدني را بدنبال دارند. مثلاً عناصر لگومينه مواد معدني بيشتري دارند كه اگر كم مصرف شوند نهايتاً كمبود داريم.

 

2ـ كمبود در خاك:

بعضي مناطق بطور طبيعي داراي خاك فقيري هستند و در نتيجه گياهانشان نيز فقير ميباشند. اگر در يك ناحيه چندين سال متوالي فقط يك نوع گياه كاشته شود. بسته به نوع گياه بعضي از مواد معدني در خاك كم ميشوند به خصوص ميكرومينرالها گاهي اوقات عناصر معدني موجود در خاك كافي ميباشد اما شرايطي در خاك وجود دارد كه از جذب اين عناصر جلوگيري مي كند. مثلاً در خاك قليايي جذب منگنز كم ميشود.

 

3ـ عدم تعادل بين مقدار عناصر معدني:

وجود عناصر معدني در غذا به تنهايي براي رفع احتياجات كافي نيست. براي جذب صحيح بايد بين بعضي از عناصر معدني يك نسبت متعادل برقرار باشد. مثلاً بهترين نسبت بين كلسيم و فسفر 1/2 يا 1/1 ميباشد. اگر ميزان كلسيم بالا باشد از جذب فسفر، منگنز و روي كاسته مي شود.

عناصر معدني در بدن ذخيره ميشوند و به همين دليل كمبود آنها احساس نميشود و حتي بدن ممكن است مكانيسم هايي براي نگهداري آنها داشته باشد. كمبود ممكن است كم باشد و ظاهر حيوان چيزي را نشان ندهد ولي تمام كمبودها دير يا زود حيوان را تحت تاثير قرار ميدهد. مثلاً توليد شير با پشم كاهش مي يابد. تشخيص كمبود ها آسان نمي باشد زيرا علائم اختصاصي نداريم و با علائم كمبود ويتامينها و ناراحتي هاي انگلي و بيماريهای عفونی اشتباه مي شوند و گاهي ممكن است كمبود دو يا چند عنصر را داشته باشيم و يا همراه با كمبود مواد معدني باشد. در شرايط عادي كمبود فلوئور و موليبدن اصلاً ايجاد نمي شود. چون در تمامي غذاها موجود مي باشند بيشتر زياد بودن اين دو عنصر مطرح است چون سمي مي باشند. كمبود پتاسيم و روي نادر است. كمبود بعضي از عناصر مانند مس و سلنيوم و يد بيشتر در مناطقي با خاك فقير ديده مي شوند.

 

مـس «Cu» :

مس بطور عمده در كبد، مغز، كليه ها، قلب و در بخشهاي رنگي چشم و موها و پشم وجود دارد. مس يكي از عناصر ضروري بافتهاي خون از نظر رشد سلولهاي خون يا ترمبوسيتها است بعلاوه نگهداري سلولهاي فوق با مقدار كافي مس در بدن هم بستگي دارد و در اثر كمبود مس ممكن است اختلالاتي در ادامه فعاليت ترمبوسيستها از نظر مكانيسم انعقاد خون رخ دهد. در آزمايشهايي كه بوسيله مس نشاندار در تغذيه گوسفند بعمل آمده مس بلافاصله در خون حيوان ظاهر مي شود و با فراكسيون آلبومين باند اتصالي تشكيل مي دهد. بعد از 24 ساعت قسمت بيشتر مس نشاندار در سرولوپلاسمين، (پروتئين مس دار خون) و متصل با جزء گلوبولين آن مشاهده مي شود.

آزمايش نشان داده است كه تقريباً نصف مس موجود در بدن گوسفند در عضلات متمركز گرديده است و نصف بقيه در تمام بافتهاي بدن وجود دارد. مس در درجه اول در كبد و آنگاه در مغز استخوان و به مقدار كمتر در بافتهاي ديگر گوسفند ذخيره        مي شود.

مقدار مس ذخيره در بدن بره هنگام تولد مشابه آهن ذخيره، تقريباً زياد است و چون شير از نظر مس فقير است، مس ذخيره در بدن بره نوزاد، ميتواند احتياجات حيوان را از اين نظر برطرف سازد.

مس بعنوان كاتاليزور در سنتز هموگلوبين نقشي بعهده دارد و از نظر فيزيولوژي با متابوليسم آهن در بدن ارتباط مي يابد. در اثر كمبود در بدن انتقال آهن از بافتها به پلاسماي خون كاهش يافته و هيپوفريمي يا كاهش غلظت آهن در خون بوجود مي آيد و نهايتاً كم خوني (Anemia) را داريم.

مس براي جذب آهن و آزاد شدن آهن از محل ذخيره لازم است. ترانسفرين آهن را بصورت Fe3+ در خون حمل مي كند و لازم است كه آهن هم در موقع جذب و هم در زمان آزاد شدن از محل ذخيره بصورت Fe3+ حمل شود، 3 آنزيم زنين اكسيداز و سرولوپلاسمين و فراكسيداز، در اين مرحله نقش حياتي دارند.

مس از اعضاي مهم اين سه آنزيم فوق ميباشد و حال اگر حيوان با كمبود مس مواجه شود جذب آهن و آزادسازي آهن ازمحل ذخيره كم ميشود و نهايتاً كم خوني را بدنبال خواهد داشت. بعلاوه مس موجود در مجراي روده جذب آهن را بداخل سلولهاي مخاطي تسريع مي كند و بهمين جهت در اثر كمبود مس جذب آهن نيز كاهش مي يابد.

مس در بسياري از سيستمهاي آنزيمي نيز شركت و يا دخالت دارد. مس در سيستم آنزيمي سنتزكراتين شركت دارد و كراتين خود از اجزاي متشكله مو و پشم ميباشد. بعبارت ديگر كمبود مس سبب نقصان سنتزكراتين و موجب اختلالاتي در ساختمان و اندازه رشد مو و پشم مي شود. كمبود مس باعث تغييرات كيفي در مو و پشم گوسفند نيز مي شود. بعلت شركت مس در سيستم آنزيمي سنتزالاستين، پشمهاي نخي و موي شكل كه سست و براق بوده و داراي پيچش طبيعي نيستند ظاهر ميشود علت اين است كه پروتئين پشم كراتين است كه اسيد آمينه گوگرددار سيستئين در آن زياد بكار رفته است. براي ايجاد جعد، بين مولكولهاي سيستئين بايستي كه پيوند دي سولفيدي ايجاد شود كه آنزيم پلي فنيل اكسيداز Poly Phenyl Oxidase اين وظيفه را بعهده دارد. مس يكي از اجزاي اين آنزيم مي باشد كه در صورت كمبود مس پشم جعد طبيعي خود را از دست مي دهد. پشم شل ميشود و ظاهر براق پيدا ميكند.

آنزيم تيروزيناز كه اسيد آمينه تيروزين را در سلولهاي ملانوبلاست به رنگدانه سياه ملانين تبديل مي نمايد يك پروتئين مس دار و در صورتيكه احتياجات گوسفند از نظرمس به مقدار كافي تامين نشود در تشكيل آنزيم نامبرده و در ايجاد رنگدانه سياه ملانين اختلال حاصل مي گردد.

اختلال فوق سبب تحليل رنگدانه سياه پشم در بدن و رنگ سياه مو بويژه در اطراف چشمهاي گوسفند مي شود. در گاو موهاي قرمزرنگ زرد مي شوند و موهاي سياه ، قهوه اي مي گردند.

بدنبال كمبود مس ضايعات استخواني نيز مشاهده مي شود. كمبود مس از دو طريق ضايعات استخواني را ايجاد مي كند.

1ـ كاهش فعاليت سلولهاي استئوبلاست.

2ـ كاهش فعاليت آنزيم Lysyl Oxidase

در استخوانها مقادير زيادي كلاژن وجود دارد كه باعث قوام استخوان ميشود. مولكولهاي كلاژن ابتدا تروپوكلاژن هستند. در صورت وجود آنزيم Lysyl Oxidase با تشكيل حلقه هاي متقاطع تروپوكلاژن تبديل به كلاژن ميشود. اين آنزيم حاوي مس است و كمبود مس نهايتاً باعث نرمي استخوان ميشود.

همين اتصالات توسط همين آنزيم در الاستين نيز ايجاد ميشود و اگر باز كمبود مس موجود باشد. الاستين نيز كم ساخته ميشود در نتيجه از مقاومت رگهايي مثل آئورت كاسته ميشود و نهايتاً آنوريسم را داريم.

 

شـرايط ايجـاد كمبــود مـس:

كمبود مس در نشخوار كنندگان در سرتاسر دنيا گزارش شده است. و كمبود مس درمانگاهي و تحت درمانگاهي هر دو از لحاظ اقتصادي قابل توجه هستند. كمبود مي تواند بصورت اوليه و ثانويه باشد.

 

در حالت اوليه: كمبود مس در غذاي دام است. مراتع در اوايل بهار كه علوفه جوان هستند باندازه كافي مس ندارند و حيواناتي كه از اين مراتع تغذيه ميكنند مستعد به ابتلاء ميباشند. بخصوص اگر خاك منطقه از لحاظ مس هم فقير باشد. كمبود مس بيشتر در بهار و تابستان و بيشتر در مراتع ديده ميشود. در حيواناتي كه محصور نگهداري ميشوند كمبود مس بندرت ديده ميشود.چون معمولاً براي تغذيه اين دامها از كنسانتره و علوفه خشك استفاده ميشود و كنسانتره به اندازه كافي مس دارند و همچنين علفهايي كه براي خشك شدن بكار مي روند بالغ هستند و علوفه بالغ بطور كلي از لحاظ عناصر معدني غني تر از علوفه جوان مي باشند.

گياهاني كه ميزان مس موجود در يك كيلوگرم از ماده خشكشان كمتر از 3 ميلي گرم باشد مي توانند باعث بروز عوارض درمانگاهي كمبود مس شوند و اگر ميزان مس در اين گياهان به (mg/kg  5-3) برسد كمبود مس بصورت تحت درمانگاهي خود را نشان ميدهد. دامهاي جوان خيلي حساستر از بالغين مي باشند و حساسيت گاو از گوسفند بيشتر مي باشد. ميزان مورد احتياج به مس در گوساله ها 2/1 . بره ها 1 تا 5 و گوسفندان بالغ 5 تا 9 و گاو گوشتي و شيري 8 تا15 و گاو آبستن 13 تا 20 ميلي گرم مس در يك كيلوگرم ماده خشك جيره غذايي مي باشد.

 

كمبود ثانويه: كمبود مس در گوسفند ممكن است بعلت ميزان مازاد بر احتياج موليبدنوم در غذا باشد و بيماري بعلت اثر ناسازگاري بين دو عنصر بوجود بيايد. در اين حالت بيماري را به نام «موليبد نيوزيس»يا ((Teart)) مي خوانند و چون اسهال مداومي بين 8تا10 روز به رنگ زرد مايل به سبز تا سياه از نشانيهاي مشخص آن است از تارت به نام «اسهال سياه گوسفند» نيز نام مي برند. استفاده از سولفات مس در علوفه و يا غذاهاي غني از موليبدنوم نيز سبب بروز اختلالات فوق در گوسفند مي شود و بر اساس پديده فوق عده اي معتقدند كه رابطه اي بين سه عنصر موليبدنوم، گوگرد، مس وجود دارد به قسمي كه اثر محدود كننده يا ناسازگاري موليبدنوم روي مس فقط در مجاورت عنصر گوگرد امكان پذير است.

ميكروارگانيسمهاي موجود در شبكه نشخواركنندگان از گوگرد موجود در غذا مقداري سولفيد توليد مي كنند. اين مقدار سولفيد با موليبدنوم تركيب شده و تيوموليبدات مس توليد مي شود كه نامحلول بوده و جذب نمي شود. نسبت مناسب بين مس و موليبدنوم (5به1) است. نسبت بحراني 1/2 مي باشد در فصل بهار موليبدنوم در گياهان زياد است كه با كمبود مس توام شده و بروز كمبود تشديد ميشود.

 

 

نشـانيـهاي درمـانگاهـي:

 

گاو: گوساله هايي كه چند هفته از تولدشان گذشته علائم كمبود مس را نشان مي دهند اما بروز علائم ظاهري هنگامي مشاهده مي گردد كه گوساله 3 تا 4 ماه از جيره اي كه فاقد مس كافي باشد استفاده نمايد. در گاو موهاي قرمزرنگ، زرد مي شوند و موهاي سياه قهوه اي كم رنگ مي گردد و بعلت تغيير رنگ موها در اطراف چشم گاو، گاو حالت مار عينكي پيدا مي كند. از علائم مشخصه كمبود مس، رشد كند، عدم بروز علائم فحلي اسهال متناوب و وضعيت ظاهري نامطلوب مي باشد.

در حالت پيشرفته بيماري كم خوني توسعه پيدا كرده و در صورت عدم درمان بعد از چند هفته يا ماه دام بعلت لاغري مفرط تلف ميشود.

گوساله هايي كه مستقيماً از شير مادران خود استفاده مي كنند از لحاظ درمانگاهي عموماً سالم هستند اما امكان تغييراتي در اسكلت بدني آنها مانند تورم اپي فيز. قوسي شدن پاها و كماني شدن كمر وجود دارد كه اينگونه گوساله هاي  بعلت  انقباض تاندون  خم كننده (Flexor Tendon) بر روي نوك سم حرك ميكنند.

بعلت كمبود شديد مس در گاو بالغ نارسايي حاد قلبي روي ميدهد كه اين عارضه را در استراليا بيماري ازپا افتادگي گاوان (Falling disease) مي نامند.

بيمـاري از پـاافتادگي گــاوان (Falling disease):

بيماري فالينگ كه يكي از نارساييهاي شناخته شده قلبي عروقي در گاو
مي باشد در اثر كمبود مس بروز مي نمايد. ضايعات اوليه بصورت آتروفي پيشرفته عضله قلب مي باشد كه بافت فيبروزه جايگزين اين عضله شده است.

مرگ ناگهاني از علامت مشخصه اين بيماي است كه عموماً بعلت نارسايي قلبي ناشي از فعاليت يا تهييج مي باشد.

خصوصيات اين بيماري عبارت از اين است ماده گاواني که ظاهراً سلامت كافي دارند سر خود را به سمت بالا حركت مي دهند. نعره مي كشند و به زمين مي افتند و در اغلب موارد فوراً تلف مي شوند ولي بعضي پس از افتادن تقلاي كمي براي برخاستن مي كنند و چند دقيقه اي ضمن كشيدن نعره دست و پا مي زنند. موارد نادري نشانيها تا 24 ساعت و گاهي بيشتر دوام پيدا مي كند. اينگونه حيوانات به تواتر سر خود را پايين مي آورند دستهاي خود را ستون قرار مي دهند ولي بطور ناگهاني در يكي از اين مراحل تلف مي شوند. اين بيماري هنوز در گوسفند و اسب مشاهده نشده اما در خوك و طيور گزارش شده است.

گاو در مقايسه با گوسفند نسبت به افزايش موليبدنوم و كاهش مس در جيره حساسيت بيشتري دارد. درصورتيكه نسبت مس به موليبدنوم به كمتر از
1/2 برسد علائم كمبود مس آشكار مي گردد كه لاغري مفرط، اسهال آبكي كف دار، تورم دستگاه تناسلي و كم خوني از علائم مشخصه اين بيماري است كه نهايتاً در صورت عدم درمان، به مرگ دام منجر مي شود.

طولاني شدن اين بيماري پوكي و شكستگي استخوان را نيزبهمراه خواهد داشت.

 

گوسفند:

كاهش رشد، كم خوني و اسهال از مهمترين علائم كمبود مس در گوسفندان مي باشد. در حالت كمبود شديد مس گوسفند دچار لاغري مفرط شده و تلف ميشود.

از علائم ديگراين بيماري كه از لحاظ اقتصادي قابل توجه است كاهش رشد در پشم و پايين آمدن كيفيت آن مي باشد.

مس در نگهداري ميلين در تارهاي عصبي و در تشكيل استخوان نقشي بعهده دارد و در اثر كمبود آن، عدم هماهنگي حركات عضلاني و اختلالات استخواني از قبيل لنگش و تورم عضلاني و شكستگي استخوانها در بره به وجود مي آيد. اختلالات عصب كمبود مس در بره ها موجب بيماري مي شود كه اين سندرم در استراليا «عدم تعادل به شكل همه گير» Enzootic ataxia و در انگلستان «پشت نوساني» Sway back ناميده مي شود.

در اين بيماري ميلين سلولهاي عصبي در مغز و نخاع خوب تشكيل نمي شود زيرا براي تشكيل ميلين به آنزيم سيتوكرام اكسيداز احتياج است و در ساختمان اين آنزيم هم مس بكار رفته است. اين عارضه در بره ها باعث مرگ و سلولي در قسمت سفيد مخ و استحاله قسمت حركتي نخاع مي شود.

از علائم اين عارضه مي توان تولد بره هاي مرده، وجود فلجي در بره ها هنگام تولد يا در چند روز بعد تولد، سرگيجه، كوري، تلوتلو خوردن و نشستن بره ها مانند سگ را ذكر كرد.

اين حالت عدم تعادل در بزغاله ها و خيلي به ندرت در گوساله ها نيز رخ داده است. در گوسفند و ساير نشخواركنندگان بيماري ديگري به نام «ناخوشي نمك» نيز بروز مي كند كه نشانه هاي باليني آن مشابه نشانه هاي كمبود مس و كبالت است و با تجويز مكملهاي محتوي عناصر نامبرده برطرف مي شود.

در تغذيه گوسفند از استفاده غيرضروري و مازاد بر احتياج مس بايد جداً احتراز نمود زيرا زيادي مس باعث مسموميت مي گردد. در اين نوع مسموميت مهمترين مخزن ذخيره مس يعني كبد، نخستين اندامي است كه آسيب مي بيند و در صورتيكه گوسفند از علوفه مراتعي كه مقدار مس در آنها زيادتر از حد معمول باشد تغذيه نمايد مسموميت مزمن مس در حيوان ظاهر مي گردد. بعلاوه تغذيه طولاني گوسفند با    جيره اي كه روزانه داراي 25 تا 30 ميلي گرم مس است سبب زردي يا يرقان هموليتيك        مي شود.

در بيماري فوق گلبولهاي قرمز به شكل غيرعادي از 120 روزگي تخريب مي شوند و كبد قدرت خود را از نظر ذخيره رنگدانه هاي صفراوي حاصل از تجزيه گلبول قرمز از دست مي دهد. بهمين جهت رنگدانه هاي فوق در پلاسماي خون متراكم مي شوند و
پوست حيوان به رنگ زرد پريده بنظرمي رسد.

 

آسيـب شناسـي درمانـگاهــي:

ميزان مس موجود دريك كيلوگرم ماده خشك كبد در گاو بالغ سالم 55/1 الي 15/3 و در گوساله تازه به دنيا آمده سالم 4/9ـ15/3 ميلي مول است كه در حالت بيماري همين مقدار مس در بالغين به كمتر از 16/0 و در گاوهاي يك ساله به كمتر از 32/0 و در گوساله ها به كمتر از 79/0 ميلي مول مي رسد. در گوسفندان بالغ و سالم ميزان مس 8/0 تا 4/9 ميلي مول در يك كيلوگرم ماده خشك كبد است و در حالت كمبود مس اين ميزان به 32/0 تا 47/0 مي رسد و اگر به عدد كمتر از 24/0 مول برسيم بيماري Sway back در بره ها ظاهر مي شود.

در بره و بزغاله هايي كه دچار عارضه Sway back مي باشند ميزان مس به 065/0 تا 24/0 ميلي مول تنزل پيدا مي كند.

در گاو و گوسفند سالم ميزان مس موجود در خون 9 تا 26 ميكرومول در ليتر است. مقادير كمتر از 9 ميكرومول نشاندهنده عارضه تحت درمانگاهي بيماري ظاهر مي شوند.

در ميش و گاو كم خوني به شكل هيپوكروميك ماكروستيك Hypochromic macrocytic و در بره ها به شكل ميكروسيتيك Microcytic بروز مي نمايد.

 

علائـم كالبـد گشــائي:

از مهمترين علائم كالبد گشايي لاغري مفرط و پوكي استخوان در حيوانات جوان   مي باشد. در گوساله ها امكان دارد بزرگ شدن قسمت اپي فيز استخوان مشهود باشد.

دربعضي ازموارد Sway back در مغز حفره هايي قابل مشاهده مي باشند و در تماس موارد سندرم Sway back توسط ميكروسكوپ در مغز و نخاع بطور منطقه اي فقدان ميلين و نكروز عصبي و استحاله فيبرهاي عصبي نخاع را ميتوان مشاهده كرد. در بيماري فالينگ علائم اتساع سياهرگي، شل شدن قلب فيبروزي و هموسيدروز قابل مشاهده هستند.

 

تشخيــص:

تشخيص اين بيماري با توجه به تاريخچه، علائم درمانگاهي و پاسخ مناسب به تجويز مس صورت مي گيرد.

براي اندازه گيري ميزان مس خون و كبد مي توان از فعاليت آنزيم سيتوكروم اكسيداز و سرولوپلاسمين كه با سطح پلاسمايي مس ارتباط مستقيم دارند استفاده كرد. اندازه گيري مس موجود در جيره غذائي، مرتع و خاك منطقه جهت شناسايي منبع كمبود ضروري است.

 

تشخيــص تفريقــي:

بيماريهاي سالمونلوز، فاسيلوزمزمن، يون و گاستر و اينتريت انگلي بخاطر طبيعت تحليل برنده اي كه دارند بايستي با بيماري كمبود مس تشخيص تفريقي داده شوند. همچنين ناهنجاريهاي اسكلتي كه ناشي از كمبود و يا متعادل نبودن ميزان كلسيم و فسفر و ويتامين D حاصل مي شوند.

در موارد آبسه هاي نخاعي و عفونتهاي سيستم اعصاب مركزي، بيماري عضله سفيد و عفونت خون ناشي از گزش كنه علائم عصبي مشابه سندرم Enzootic ataxia   مي باشند.

 

درمــان:

تجويز خوراكي محلول سولفات مس به ميزان 4 گرم براي گاو و 5/1 گرم براي گوسفند بالغ يك هفته در ميان مناسب بوده است.

از روشهاي ديگر درمان خورانيدن 4 گرم سولفات مس به گوساله هاي 2 تا 6 ماهه و 10 تا 8 گرم به گاوان بالغ هفته اي يكبار بمدت 3 تا 5 هفته براي درمان كمبود مس اوليه و ثانويه توصيه مي گردد.

جيره غذايي دامهاي مبتلا را بايد بوسيله مكمل مس دار اصلاح نمود. براي اين منظور بايد به املاح معدني به نسبت 3 تا 5 درصد سولفات مس اضافه نمود. مخلوط املاح معدني كه براي گاوان توصيه مي شود حاوي 50 درصد مكمل كلسيم و فسفر 45 درصد ملح كبالت يد دار و 5ـ3 درصد سولفات مس مي باشد اين مخلوط را مي توان جداگانه بكار برد و يا به نسبت يك درصد به جيره غذايي گاوان افزود.

در مواردي كه نياز فوري به تجويز مس وجود دارد. مي توان مس را تزريق نمود. بطور كلي در مواردي كه كمبود مس وجود دارد. دام به درمان با مس پاسخ مثبت مي دهد ولي عوارض شديد اسكلتي، عصبي و دستگاه گردش خون غيرقابل ترميم  مي باشد.

 

نگارش : دکتر اميدرضا امرآبادی

کارشناس شبکه دامپزشکی شهرستان شيراز

1383

  نوشته شده در  شنبه بیست و دوم اردیبهشت 1386ساعت 10:36  توسط دكتر اميدرضا امرآبادي  | 
 
  POWERED BY BLOGFA.COM